Tarih ansiklopedisi

İslâm Tarihi Ansiklopedisi

İslâm tarihindeki kişiler, devletler, olaylar ve kavramlar.

729yayımdaki madde
3. Cilt

CEBRİYYE

Hicrî birinci asrın sonlarında, ikinci asrın başlarında Cehm bin Saffân tarafından ileri sürülen; kader karşısında insanların hiç bir şeyi yapma gücü olmadığını, Allahü teâlâ tarafından takdir edilmiş ve yaratılmış olan fiilleri işlemek zorunda olduğunu iddia eden fırkaya verilen ad.

Devamını oku →
3. Cilt

CELÂLEDDÎN HAREZMŞÂH

Harezmşâhlar Devleti’nin son hükümdarı, ismi, Mengübertî, lakabı Celâleddîn’dir. Doğum târihi bilinmemektedir. Babası, Harezmşâh Devleti sultânı Alâüddîn Muhammed, annesi Ay-Çiçek Hâtûndur. Babasının 1220 (H. 617) yılında vefatı üzerine Harezmşâh sultânı oldu. 1231 (H. 629) yılında şehîd edildi.

Devamını oku →
3. Cilt

CELÂLEDDÎN-İ RÛMÎ

Evliyanın büyüklerinden. Asıl adı Muhammed’dir. Lakabı Celâleddîn olup, Konya’yı teşrif etmelerinden dolayı Rûmî diye anılmıştır. Kendisi ayrıca, Hüdâvendigâr, Mevlânâ, Sultân-ül-âşıkîn, Sultân-ül-mahbûdîn, Mollâ-yı Rûm gibi lakablarıyla zikredilmiş, Molla Hünkâr olarak da anılmıştır. Soyundan gelenlere Çelebî denmektedir. Mevlânâ; “Efendimiz” demektir.

Devamını oku →
3. Cilt

CELÂYİRLİLER

Moğolların bir kolu ve onların kurduğu devlet. Celâyirliler, Moğolistan’da göçebe hayâtı yaşıyorlardı. Cengiz Hân’ın ilk savaşlarında ona destek oldular ve savaşların kazanılmasında mühifn rol oynadılar. Cengiz Hân’ın sol cenah komutanı olan ve Çin’in ele geçirilmesinde önemli rol oynayan Muhali Noyan, Celâyirlilerin Çat kabilesinin reislerindendi. Muhali…

Devamını oku →
3. Cilt

CELDEKÎ

On dördüncü asrın başlarında Mısır’da yetişen ünlü kimya âlimi. İsmi, Aydemir bin Ali el-Celdekî olup, lakabı İzzeddîn’dir Celdekî diye meşhûr oldu. Doğum ve vefat târihleri bilinmemektedir. Bâzı kaynaklarda 1342 (H. 743) senesinde vefat ettiği bildirilmektedir, ömrü boyunca Kahıre ve Şam arasında adetâ mekik dokuyarak, ilmî seyahatler yaptı. Celdekî nisb…

Devamını oku →
3. Cilt

CELÛLÂ ZAFERİ

Halîfe hazret-i Ömer-ül-Fârûk’un emriyle İran’ın fethine gönderilen Sa’d bin Ebî Vakkâs hazretlerinin, Farslılara karşı Celûlâ’da kazandığı zafer. Hendek gazasında Peygamber efendimiz, Medîne’nin etrafına hendek kazarak müdâfaa savaşı yapmayı arzu buyurmuşlar ve hemen hendeği kazmaya başlamışlardı. Selmân-ı Fârisî hazretleri, arkadaşlarıyla, kendisine ayr…

Devamını oku →
3. Cilt

CEMEL (Deve) VAK’ASI

Hicrî otuz altı senesinde İbn-i Sebe yahûdîsinin başkanlığındaki fitnecilerin sebeb olduğu muharebe. Bu vak’a esnasında hazret-i Âişe (radıyallahü anhâ) deve üzerinde bulunduğu için Cemel (deve) vak’ası diye anılmıştır.

Devamını oku →
3. Cilt

CENGİZ HAN

Moğolların, zulmüyle tanınan meşhûr imparatoru. Asıl adı Timuçin olup, imparator olunca Cengiz adını aldı. 1155 (H. 549) senesinde Onon ırmağı kıyısında bulunan Dülün-Boldak kasabasında doğdu. Bâzı kaynaklarda da 1167 de doğduğu rivayet edilmiştir. Babası Yegüsey Bahadır’dır.

Devamını oku →
3. Cilt

CEZERÎ

Otomatik âletleri ilk defa yapan müslüman Türk âlimi. İsmi, Bedîüzzamân Ebü’l-lzz bin İsmail bin Rezzâz el-Cezerî’dir. Dicle ile Fırat arasında bulunan Cezîre bölgesinde doğduğu için Cezerî nisbetiyle meşhûr oldu. Doğum ve vefat târihleri kesin olarak bilinmemekle beraber, 1136-1206 seneleri arasında yaşadığı tahmin edilmektedir. Artuklu Türklerindendir.…

Devamını oku →
3. Cilt

CİZYE

Zımmîlerin (gayr-i müslim vatandaşların), hür ve mükellef olan erkeklerinden, seneden seneye alınan şahsî vergi. Lügatte; ceza, karşılık anlamındadır. Yâni ölümden kurtulma ve mallarını, canlarını, her türlü haklarını koruma karşılığında, kâfirlerden vergi almak demektir. Cizyenin gayesi; kâfirlerin hakaret ve rüsvâylığını, müslümanlığın ise izzet ve şere…

Devamını oku →
3. Cilt

CÜNEYD-İ BAĞDADÎ

Evliyanın büyüklerinden. Tasavvuf ehlinin çok tanınmışlarından olup, Seyyid-üt-tâife denmekle meşhûrdur. Künyesi, Ebü’l-Kâsım’dır. İsmi, Cüneyd bin Muhammed olup, 822 (H. 207)’de Nihâvend’de doğdu. Bağdâd’da büyüdü ve 911 (H. 298)’de 91 yaşında orada vefat etti. Kabr-i şerîfi, hocası ve dayısı Sırrî-yi Sekatî’nin kabri yanındadır. Süfyân-ı Sevrî’nin dersl…

Devamını oku →
3. Cilt

ÇAĞATAY HÂN

Cengiz Hân’ın oğullarından biri. Çağatay Hân, Cengiz Hân’ın eşi Burte Uçin’den olma ikinci oğlu. Doğum târihi belli değildir. Babasının sağlığında iken Cengiz Kânununu en iyi bilen ve tatbik eden kendisi olduğu için, devlet idaresinde söz sahibi idi. Diğer kardeşleri ile birlikte babasının Çin (1211-1216) ve Harezm (1219-1224) seferlerine katıldı. Ordular…

Devamını oku →
3. Cilt

ÇAĞATAY HANLIĞI

Çağatay’ın ölümünden 20-30 sene sonra Türkistan ve Afganistan’da kurulan devlet. Cengiz’in oğullarından sâdece Çağatay’ın adı bu devlete verilmiştir. Çağatay’ın Ölümünden sonra, sırasıyla Bamiyan’da ölen Mütügen’in oğlu Kara Hülâgû ve Kağan Güyük, Moğollarü hân oldu. Daha sonra Kağan Güyük’ün yerine Çağatayın oğullarından Yişû Müngke Hân geçti. 1251 senes…

Devamını oku →
3. Cilt

ÇAĞRI BEY

Anadolu kapılarını Türklere açan, bugünkü Türkiye’mizin ilk bânîsi mücâhid sultan Alb Arslan’ın babası. Selçuklu Devleti’nin kurucusu Muhamrned Tuğrul Bey’in ağabeyi olan Çağrı Bey, 990 (H. 380) senesinde doğdu. Künyesi, Ebû Süleyman’dır. O devirde Türkler, çocuklarına bir Peygamberin (aleyhisselâm) veya bir sahabenin (radıyallahü anhüm) ismini verirlerdi…

Devamını oku →
3. Cilt

ÇAKA BEY

İzmir’in fâtihi ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin müstakil beyi, büyük bir teşkilâtçı, ileriyi gören kuvvetli bir siyâset adamı, üstün vasıfları kendinde toplayan bir kumandan.

Devamını oku →
3. Cilt

ÇOBANOĞULLARI

Kastamonu ve havâlisinde kurulan bir beylik. Beyliği, Anadolu Selçuklularının uç beyi olan Oğuzların Kayı boyuna mensub Hüsâmeddîn Çoban kurdu. Beyliğin kurulusunun, ikinci Kılıç Arslan zamanında olduğu ileri sürülmektedir. Melik-ül-ümerâ Hüsâmeddîn Çoban, Anadolu Selçuklu Devleti’nin ileri gelen devlet adamlarından idi. Hüsâmeddîn Çoban Bey, Birinci İzze…

Devamını oku →
3. Cilt

DANIŞMENDLİLER

On birinci asırda, Sivas merkez olmak üzere, Kayseri, Tokat, Niksar, Amasya, Çankırı, Kastamonu ve. Malatya dolaylarında, Danişmend Gâzî tarafından kurulan beylik.

Devamını oku →
3. Cilt

DANİŞMENDNÂME

Anadolu’nun Türk hâkimiyetine girmesi hakkında yazılmış halk destanı. On ikinci asırda Danişmend Gâzî ve Melik Gâzî’nin kahramanlıklarını, gazalarını oır masal gibi anlatan Battalnâme tarzında olan Danişmendnâme’nin ne zaman ve kimintarafından yazıldığı bilinmemektedir.

Devamını oku →
3. Cilt

DÂRİMİ

Büyük hadîs âlimlerinden, ismi, Abdullah bin Abdurrahmân bin Fadl bin Behrâm, künyesi, Ebû Muhammed’dir. 797 (H. 181) târihinde Semerkand’da doğup, 869 (H. 255)’de Bağdâd’da vefat etmiştir. Hicaz, Şam, Mısır, Irak, Horasan’da büyük âlimlerden hadîs-i şerîf dinlemiştir. Nadr bin Şumeyl, Ebû Nadr Hâşim bin Kasım, Mervân bin Muhammed et-Tâtârî, Ya’lâ bin Ube…

Devamını oku →
3. Cilt

DÂVÜD-İ ANTÂKÎ

Meşhûr tıb âlimi. İsmi, Dâvûd bin Ömer el-Antâkî’dir. Aslen Antakyalıdır. Doğum târihi belli değildir. 1599 (H. 1008) senesinde Mekke-i mükerremede vefat etti.

Devamını oku →
3. Cilt

DÂVÛD-İ TÂÎ

İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe hazretlerinin ileri gelen talebelerinden. Künyesi Ebû Süleyman, ismi Dâvûd bin Nâsır-i Kûfî’dir. Horasahlı’dır. Habîb-i Acemî’nin halîfesi idi. Haramlardan, şüphelilerden, mubahların fazlasından sakınan, pek çok ilimlere sahip bir zâtdır. 781 (H. 165)’de Bağdâd’da vefat etti.

Devamını oku →
3. Cilt

DEDE KORKUD

12,13 ya da 14. asırlarda Doğu Anadolu’ya gelip yerleşen Oğuz Türkleri arasında anlatılan, yarı manzum yarı mensur destânî hikâyeleri ilk defa anlattığı kabul edilen şahsiyet. Anlatılan bu hikâyeler Kitâb-ı Dede Korkud âlâ Lisân-ı Tâife-i Oğuzhân adlı kitapta toplanmıştır. Dede Korkud’un hayâtı, fizîkî yapısı hakkında; halk arasında ve yazılı kaynaklarda…

Devamını oku →
3. Cilt

DEHRİYYE

Allahü teâlânın varlığını inkâr edip; “Her şey tabîat kanunlarıyla var oluyor. Bir yaratıcı yoktur. Dehr, yâni zaman ilerledikçe her şey değişmektedir. Âlem, böyle kendiliğinden gelmiş ve böyle gidecektir. Canlılar da böyle birbirlerinden üreyip sonsuz olarak sürecektir” diyen, maddeci, materyalist felsefî ekole verilen ad. Bu şekilde inananlara dehrî denir.

Devamını oku →
3. Cilt

DELHİ TÜRK SULTANLIĞI

Hindistan’daki müslüman Gurlu Devleti’nin komutanlarından Kutbeddîn Aybeg tarafından Delhi’de kurulan Türk devleti. Bu devlete; Mu’izzîler, Halacîler, Tuğluklar ve Seyyidler olmak üzere dört Türk sülâlesi birbiri arkasından hükümrân oldular.

Devamını oku →
4. Cilt

DEMÎRÎ

Zooloji ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimi. Adı, Muhammed bin Mûsâ bin Ali ed-Demîrî’dir. Künyesi Ebü’l-Bekâ olup, lakabı Kemâleddîn’dir. Batı dünyâsında “Müslümanların Buffon’u” ünvanı ile anılan Demîrî, 1344 (H. 745) senesinde Mısır’ın Dimyat şehri yakınlarında ve Nil nehrinin iki yakasında yer alan Demîre adlı büyük bir kasabada doğdu. 1405 (H. 808) senesind…

Devamını oku →
4. Cilt

DERVİŞ MUHAMMED

Evliyanın büyüklerinden. İnsanları Hakk’a davet eden, doğru yolu göstererek saadete kavuşturan ve kendilerine Silsile-i aliyye denilen büyük âlim ve velîlerin yirmincisidir. Doğum târihi bilinmemekte olup, 1562 (H. 970) senesinde vefat etti.

Devamını oku →
4. Cilt

DIHYE-İ KELBÎ (radıyallahü anh)

Resûl-i ekrem sallallahü aleyhi ve sellem efendimizin Eshâb-ı kiramı olmakla şereflenen sahâbînin büyüklerinden ve sima olarak en güzellerinden. İsmi, Dıhye bin Halîfe bin Ferve bin Fedâle bin Zeyd bin İmrü’l-Kays bin Hazrec olup, Dihyet-ül-Kelbî diye meşhûr olmuştur. Doğum yeri ve târihi bilinmemektedir. 670 (H. 50) senesinde vefat etti.

Devamını oku →
4. Cilt

DİMEŞK ATABEGLİĞİ (Börîler)

Suriye Selçuklularının ortadan kalkmasından sonra, Dımesk yâni Şam’da kurulan hanedanlık. Atabeg Tuğtiğin’in kurduğu bu hanedanlığa Börîler de denir. 1104 senesinde Selçuklu melîki Dukak’ın ölümünden bir müddet sonra bağımsızlığını îlân etti.

Devamını oku →
4. Cilt

DİLMAÇOĞULLARI

Anadolu’nun fethinden sonra Doğu Anadolu’da kurulan bir Türk beyliği. Kurucusu olan Dilmaçoğlu Mehmed Bey, Malazgird muharebesinden sonra, diğer Türk beyleri gibi Anadolu’ya akınlarda bulundu. 1085 (H. 478) senesinde, Diyarbakır alındıktan sonra Bitlis ve Ahlat da Selçuklu kuvvetleri tarafından fethedilmişti. Bitlis ve havalisi Dilmaçoğlu Mehmed Bey’in id…

Devamını oku →
4. Cilt

DÎNEVERÎ

Meşhûr botanik ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimi. İsmi, Ahmed bin Dâvûd eddîneverî olup, künyesi Ebû Hanîfe ve Ebû Mûsâ’dır. En-Nahvî, el-Lugavî nisbeleri de verilmiştir. Dokuzuncu asrın başlarında Irak’ın Dînever kasabasında doğdu. Bu yüzden Dîneverî lakabıyla meşhûr oldu. 895 (H. 282) senesinde, doğduğu yerde vefat etti.

Devamını oku →
4. Cilt

DÎVÂN

Devlet idaresi ile ilgili encümen, meclis. Dîvân kelimesi Farsça olup, Arabça’ya ve Türkçe’ye geçmiştir. Büyük meclis, yüksek kurul gibi mânâlar taşımakla birlikte, çok değişik mânâları da vardır.

Devamını oku →
4. Cilt

DOST MUHAMMED HÂN

Afganistan hükümdarlarından. 1788 (H. 1203)’de doğdu. 1863 (H. 1280)’de vefat etti. Babası Barakzay kabîlesinin reîsi Payende Hân’dır. Dost Muhammed Hân, Payende Hân’ın yirmi bir oğlundan yirmincisidir. Babasının vefatında çok küçük yaşta olan Dost Muhammed Hân, on iki yaşına kadar annesinin akrabalarının yanında büyüdü. Afganistan hükümdarı Mahmûd Şâh’ın…

Devamını oku →
4. Cilt

DULKADİROĞULLARI

Türkiye Selçuklu Devleti’nin yıkılmasından sonra Anadolu’da kurulan beyliklerden biri. Dulkadiroğulları, Oğuzların Bozok kolundan, Zeyneddîn Karaca Bey tarafından kuruldu. 1339 senesinde kurulan beylik, 1521 senesine kadar, hemen hemen 185 sene hayatıyetini devam ettirdi. Beyliğin en güçlü olduğu dönemlerde sınırları; Maraş, Kayseri, Elâzığ, Antep, Malaty…

Devamını oku →
4. Cilt

DÛMET-ÜL-CENDEL SEFERLERİ

Resûl-i ekrem sallallahü aleyhi ve sellem efendimizin, Abdurrahmân bin Avf ve Hâlid bin Velîd’i (radıyallahü anhüm) hıristiyan Dûmet-ül-Cendel halkına, İslâm’a davet için gönderdiği seferler.

Devamını oku →
4. Cilt

DÜRZÎLER (Derezîler)

Aslen Arab olup, şîanın ismâiliyye (bâtıniyye) kolundan ayrılarak ortaya çıkan. Fâtımî hükümdarı Hâkim bi-emrillah’ın ilâh olduğuna ve onun veziri Hamza’nın imamlığına (peygamberliğine) inananlara verilen ad. Doğrusu “Derezî” olup yanlış olarak “Dürzü” denilmektedir.

Devamını oku →
4. Cilt

EBCED

Herbir harfi, bir rakamı gösteren Arabî harflerle yazılı sekiz kelimeden meydana gelen bir hesap sistemi. Târih düşürme san’atı da denir. Hâdiselerin zamanının tesbiti ve hatırda daha kolay kalması için rakamları harf olan hesap kullanıldı. Buna Cümleler hesabı da denilir.

Devamını oku →
4. Cilt

EBDAL

Allahü teâlânın evliya kullarından. Dünyâdan kendini çekmiş, ibâdete vermiş derviş. Allahü teâlânın ümmet-i Muhammed’e yapmış olduğu ikram ve ihsanlardan birisi de böyle mübarek zâtları aralarında bulundurmasıdır. Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Ebdâl kırk kişidir. İmâm-ı Taberânî’nin, Evsat kitabında bildirdiği hadîs-i şerîfde buyruluyor ki…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ ALİ FÂRMEDÎ

Horasan’da yetişen İslâm âlimlerinin veevliyânın büyüklerinden. Adı, Fadl bin Muhammed’dir. 1042 (H. 434) senesinde doğdu. Yaşadığı devrin âlimleri arasında bir tane idi. Zahirî din ilimlerini, Ebü’l-Kâsım Kuşeyrî’den öğrendi. Ayrıca; Ebû Abdullah Muhammed bin Muhammed Şirâzî, Ebû Mensur Temîmî, Ebû Abdurrahmân Neylî, Ebû Osman Sâbûnî ve daha başka âlimle…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ BEKR-İ SIDDÎK (radıyallahü anh)

Server-i âlem sallallahü aleyhi ve sellem efendimizin ilk halîfesi, daha hayatta iken Cennet ile müjdelenen peygamberlerden sonra bütün insanların en üstünü olan sahâbî. Asıl adı Abdullah bin Ebî Kuhâfe bin Âmir bin Amr bin Ka’b bin Sa’d bin Teym bin Mürre’dir. Babasının adı Osman olup, Ebû Kuhâfe künyesi ile meşhûrdur. Annesi Ümmül-Hayr lakabıyla tanınan…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ BEKR-İ ŞİBLÎ

Evliyanın büyüklerinden, ismi; Cafer bin Yûnus’dur. Künyesi Ebû Bekr’dir. Aslen Mâverâünnehr’deki Şibliyye kasabasından olduğu için Şibli nisbesiyle meşhûrdur. 861 (H. 247) senesinde Bağdâd civarındaki Samarra’da doğdu. Bağdâd’a yerleşti ve 945 (H. 334) senesinde burada vefat etti.

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ CEHL

Asr-ı saadette İslâm’ın en büyük düşmanı. Asıl adı Amr bin Hişâm olup, Ebû Hakem ve İbn-i Hanzala künyeleriyle bilinir. Mekke’nin ileri gelen kabilelerinden olan Mahzûmoğullarındandır. Amr bin Hişâm’a, islâm dînine ve sevgili Peygamberimize olan aşırı düşmanlığı sebebiyle, Peygamber efendimiz tarafından Ebû Cehl, yâni cehaletin babası, önderi lakabı veril…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ DÂVÜD SİCİSTÂNÎ

Küttüb-i Sitte denilen meşhûr altı hadîs-i şerîf kitabından biri olan Sünen-i Ebû Davud’un sahibi. İsmi, Süleyman bin Eş’as bin İshâk bin Beşir’dir. Ebû Dâvud künyesiyle meşhûr olup, Sicistânî nisbesiyle bilinir. 817 (H. 202) de Sicistan’da doğdu. 889 (H. 275)’de Basra’da vefat etti.

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ DÜCÂNE (radıyallahü anh)

Sevgili Peygamberimizin sallallahü aleyhi ve sellem Uhud gazasında müşriklerle çarpışmak üzere kılıcını verdiği kahraman sahıâbî. Medîneli Ensârın ileri gelenlerinden olup, hicret-i Nebeviyyeden önce îmân etmişti. İsmi Semmâk bin Hareşe olup, künyesi Ebû Dücâne’dir. İslâm târihinde bu lakab ile anılmıştır. Resûlullah efendimiz tarafından Eshâb-ı kiramın m…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ EYYÜB-İ ENSÂRÎ (radıyallahü anh)

Server-i âlem sallallahü aleyhi vesellem efendimizin mihmandarı olmak şerefine kavuşan sahâbî. Eshâb-ı kiramın büyüklerinden olup, Medînelidir, Türkiye’de “Eyyûb Sultan” olarak tanınır. Künyesi Ebû Eyyüb’dür. İsmi Hâlid olup, babasının adı, Zeyd bin Kelib, annesinin ki, Hind binti Rebîa bin Kâ’bdır. Bi’setin on birinci senesi hac mevsiminde îmân etti. İki…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ HÂMİD GIRNATÎ

Endülüs’te yetişen coğrafya âlimlerinden, ismi, Muhammed bin Abdurrahîm (Abdurrahmân) el-Mâzinî el-Endülüsî olup, künyesi Ebû Abdullah ve Ebû Hâmid’dir. 1080 (H. 473) senesinde Endülüs’ün Gırnata şehrinde doğdu. Bu yüzden Gırnatî nisbeti ile tanındı. 1169 (H. 565) senesinde Şam’da vefat etti.

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ HUREYRE (radıyallahü anh)

Eshâb-ı kiram arasında en çok hadîs-i şerîf rivayet edenlerden, ismi hakkında değişik rivayetler vardır: En meşhûru, Abdurrahmân bin Sahr olduğudur. Yemen’in Devs kabîlesindendir. Künyesi Ebû Hureyre’dir. Bu künyenin verilişi hakkında kendisi şöyle demiştir: “Bir gün kaftanımın içinde küçük bir kedi taşıyordum. Resûlullah efendimiz beni o hâlimle gördü. “…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ İSHAK ŞÎRÂZÎ

Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden, ismi, İbrahim bin Ali bin Yûsuf’dur. Künyesi Ebû İshak olup, Şîrâzî nisbesiyle bilinir. Cemâlüddîn, Şeyhülislâm ve Şeyh-ül-imâm lakabları ile tanınır. 1003 (H. 393)’de İran’daki Firûz-âbâd’da doğdu. Zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsîl edip, yüksek derecelere kavuştu. Selçuklu vezîri Nizâm-ül-mülk’ün yaptı…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ KÂMİL ŞUCA’

Meşhûr cebir âlimi. İsmi Suca’ bin Eşlem bin Muhammed Hâsib el-Mısrî olup, künyesi Ebû Kâmil’dir. Matematikçiler arasında İbn-i Eşlem el-Hâsib (hesab, matematik bilgini) adıyla meşhûr oldu. Doğum ve vefat târihleri kesin olarak bilinememektedir. Kaynaklarda 850-950 (H. 236-339) seneleri arasında yaşadığı ifâde edilmektedir. Aslen Mısırlıdır.

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ LEHEB

Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve selemin amcalarından. Müslümanların büyük düşmanı olup, asıl adı Abdül-Uzza, künyesi ise Ebü’l-Utbe’dir. Resûlullah efendimize çok eziyet edip, kin beslemesi ve O’nunla alay etmesi sebebiyfe alev babası, yâni cehennemlik mânâsına, Ebû Leheb lakabıyla meşhûr oldu. Bu lakabı, Kur’ân-ı kerîmde zikredildi. Resûlullah e…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ MANSÛR MÂTÜRİDÎ

Ehl-i sünnetin iki îtikâd imamından biri. İsmi, Muhammed bin Muhammed’dir. Künyesi Ebû Mansûr olup, Mâtüridî nisbesiyle meşhûr olmuştur. Doğum târihi kesin olarak bilinmemekte olup, Semerkand’ın Mâtürid kasabasında 852 (H. 238)’de doğduğu tahmin edilmektedir. 944 (H. 333)’de Semerkand’da vefat etti. Ebû Mansûr Mâtüridî’nin (rahmetullahi aleyh) soyunun Esh…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÜ MA’ŞER BELHÎ

Bağdâd’da yetişen büyük astronomi ve astroloji âlimi. İsmi, Ca’fer bin Muhammed bin Ömer el-Belhî’dir. 785 (H. 169) senesinde Horasan’ın Belh şehrinde doğduğu, kaynaklarda zikredilmekte ise de bu târih kesin değildir. Batı ilim dünyâsında Albumasar ismiyle meşhûr oldu. 886 (H. 272) senesi Mart ayının sekizinde Vasıt şehrinde vefat etti.

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ MİDYEN MAĞRİBÎ

Evliyanın büyüklerinden. İsmi, Şu’ayb Hasen (Hüseyn veya Sinan) olup, künyesi Ebû Midyen Mağribî’dir. Aslen Endülüs’teki Becâye şehrindendir. Bu gün İspanya’da bir şehir olan Sevilla civarındaki Katniyona kasabasında doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. Fas’ta ve Becâye’de ikâmet etti. Cezayir’deki Tlemsan’da 1197 (H. 594) senesinde seksen yaşlarında vefa…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ MUHAMMED BAĞDADÎ

Bağdâd’da yetişen din ve fen âlimlerinden. İsmi, Abdüllatîf bin Yûsuf bin Muhammed bin Ali Ebî Es’ad el-Bağdâdî’dir. Künyesi Ebû Muhammed olup, lakabı Muvaffakuddîn’dir. Aslen Musullu olan Ebû Muhammed, 1161 (H. 557) senesinde Bağdâd’da doğdu. Babası, zamanın hadîs ve kıraat, amcası da, fıkıh âlimlerinden idiler.

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ MÛSE’L-EŞ’ARÎ (radıyallahü anh)

Sevgili Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellemin ileri gelen eshâbından ve valilerinden. İsmi Abdullah olup, künyesi Ebû Mûsâ’dır. Babası Kays, Yemen’in Es’ar, annesi Tayyibe de Ak kabîlesine mensuptur. Nesebi, Abdullah bin Kays bin Süleym bin Hadar bin Harb bin Âmir bin Ahter bin Bekr bin Âmir bin Abd bin Vâil bin Naciye bin el-Cemâhir bin el-Eş’ar’dı…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ MÜSLİM HORASÂNÎ

Horasanlı bir kumandan ve devlet adamı. Horasan’daki dînî ve siyâsî hareketin başına geçerek, Emevîleri devirip Abbâsîlerin başa geçmesini sağladı, ismi Abdurrahmân bin Müslim olup, soyu, nereli olduğu ve nasıl yetiştiği hakkında kesin bilgi yoktur. Bir rivayete göre İsfehân’da 719 (H. 101) senesinde doğdu. Medâyin Rûmiye’de 755 (H. 138)’de vefat etti. Eb…

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ NU’AYM İSFEHÂNÎ

Büyük hadîs âlimlerinden. İsmi. Ahmed bin Abdullah olup, künyesi Ebû Nu’aym’dır. İsfehânî nisbesiyle bilinir, Hâfız’-ı İssehânî diye de meşhûrdur. 947 (H. 336)’da İsfehan’da doğdu ve 1038 (H. 430)’da orada vefat etti.

Devamını oku →
4. Cilt

EBÛ SA’ÎD BAHÂDIR HÂN

Cengiz sülâlesinin İran'da hüküm süren İlhanlılar şubesinin son hükümdarı. Hülâgû'dan sonra dokuzuncu İlhanlı hükümdarı olup, sultan Muhammed Hudabende'nin (Olcaytu) oğludur. Babası ve amcası Gazan Hân, müslüman olmuştu. Bu bakımdan Ebû Sa'îd' Bahâdır Hân, müslüman bir babanın çocuğu olarak 1303 (H.703)'de doğdu. 1316 (H.716) senesinde babasının vefatı üz…

Devamını oku →