Tarih ansiklopedisi

İslâm Tarihi Ansiklopedisi

İslâm tarihindeki kişiler, devletler, olaylar ve kavramlar.

729yayımdaki madde
2. Cilt

ANADOLU BEYLİKLERİ

Malazgird muharebesinden sonra, Anadolu’da kurulan Türk beyliklerine verilen umûmî isim. Bu beylikler, kaynaklarda Tevâif-i mulûk ismiyle geçmektedir. Malazgird zaferinden sonra, bir çok akıncı beyi, Anadolu’yu Bizans’dan temizlemek için seferler düzenledi. Bunlardan bir kısmı, Doğu Anadolu’da ilk Türk beyliklerini kurdular. İstanbul boğazına kadar, Anado…

Devamını oku →
2. Cilt

ARABLAR

Nuh aleyhisselâmın en büyük oğlu Sam’ın neslinden gelen yâni Sâmî ırka mensûb büyük bir kavim. Arab, lügatte güzel demektir. Coğrafya terimi olarak; Arabistan yarımadasında doğup büyüyen, oranın iklimi, havası, suyu ve gıdası ile yetişen ve onların kanından olan kimselere verilen addır. Arablar, beyaz ve buğday benizli olur. Şehirde oturanlarına Arab, sah…

Devamını oku →
2. Cilt

ARİF-İ RİVEGERÎ

İslâm âlimlerinin büyüklerinden. Silsile-i aliyye ismi verilen Hak yolu rehberlerinin onuncu halkasıdır. Aslen Buhârâlıdır. Buhârâ’ya otuz kilometre uzaklıkta bulunan Rivgîr kasabasında doğdu. Doğum târihi belli değildir. 1209 (H. 606) senesinde Rivgîr’de vefat etti. Kabr-i şerîfi ziyaret mahallidir ve ziyaret edenler feyz ve bereketlerine kavuşmaktadır.…

Devamını oku →
2. Cilt

ARTUKOĞULLARI

Selçuklular zamanında Güneydoğu Anadolu’da kurulan Anadolu beyliği. Anadolu’nun fethinde büyük yararlıklar gösteren Oğuzların Döğer boyundan Türkmen beyi Artuk Bey’e, Suriye Selçuklu hükümdarı tarafından Kudüs’ün idaresi verildi. Artuk Bey burada vefat etti. Büyük Selçuklu hükümdarı tarafından kendilerine iktâ yâni timâr olarak verilen topraklarda Artuk B…

Devamını oku →
2. Cilt

ÂŞİR

Şehir dışında durup, rastladığı tüccardan ticâret malı zekâtını toplayan kimse. Lügatte, onuncu, onda bir alan, toplayan demektir. Âşîrin çoğulu, uşşârdır. Istılahî (dindeki) mânâsı; şehir dışında yol üzerinde durup, tüccardan, ticâret mallarının zekâtını, yâni öşrünü alması için hükümet tarafından tâyin olunan me’mûrdur.

Devamını oku →
2. Cilt

ATABEGLER (Atabeyler)

Selçuklu şehzadelerini eğitip, yetiştiren yüksek rütbeli me’mûrlara verilen ünvan. İlk defa Selçuklu Devleti’nde kullanıldı. Atabeg; ata ile beg (bey) kelimelerinden meydana gelen bir terkîbtir. Bu terkîbin muhtevası, devlet, yer ve zaman içinde farklılıklar gösterir. Ünvan, müessese ve hanedan olarak karşımıza çıkar. Bilinen ilk atabeg; Selçuklu hükümdar…

Devamını oku →
2. Cilt

AYDINOĞULLARI BEYLİĞİ

Anadolu Selçuklu Devleti’nin yıkılmasından sonra, on dördüncü asrın başlarında Batı Anadolu bölgesinde, Tire, Selçuk ve Birgi civarında kurulan bir beylik. Bu beyliği Germiyanoğulları ordusunda subaşı olan Aydınoğlu Gazi Mehmed Bey kurmuş ve babasının adına izafeten Aydınoğulları ismi verilmiştir.

Devamını oku →
2. Cilt

BABAÎLİK

Anadolu’da yaşayan Türkmenleri etrafında toplayıp, Anadolu Selçuklu Sultânı İkinci Gıyâseddîn Keyhüsrev’e karşı isyan ettiren, peygamberlik iddiasında bulunan Baba Resûl ve onun adamlarından olan Baba İshak tarafdârlarına verilen ad.

Devamını oku →
2. Cilt

BÂBEK

Azerbaycan taraflarında, Abbasî halîfeleri Me’mûn ve Mu’tasım’a karşı isyan eden hurremîlerin reisi. Doğum yeri Azerbaycan olup, doğum târihi bilinmemektedir. Babasının kim olduğu hususunda çeşitli rivayetler vardır. Bir rivayette Abdullah adında Medâyinli bir yağ tüccarıdır. Bâzı kaynaklarda Bâbek’in babasının isminin Behrâm, Abdullah veya Ebû Müslim’in…

Devamını oku →
3. Cilt

BABÎLİK ve BEHÂÎLİK

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında İran’da, El-Bâb Ali Muhammed isminde biracem tarafından ortaya atılan bozuk inanç. Bu inancı kabul edenlere Bâbî; bu yola Babîlik; talebesi Mirza Hüseyn’e tâbi olanlara Behâî; bu yola da Behâîlik denir.

Devamını oku →
3. Cilt

BÂBÜR ŞAH

Hindistan’daki en büyük İslâm devleti olan Gürgâniyye Devleti’nin kurucusu. İsmi, Zahîrüddîn Muhammed Bâbür’dür. Babası, dünyânın en büyük hükümdarlarından Emîr Tîmûr Hân’ın oğlu olan Esterâbâd fâtihi Miran Şâh’ın torunu, Sultan Ebû Sa’îd’in oğlu, Fergana hükümdarı Ömer Şeyh Mirzâ’dır. Annesi, Çağatay Hânlığı’nın kurucusu Çağatay Hân’ın torunu Yûnus Hân’ı…

Devamını oku →
3. Cilt

BÂBÜRLÜLER

Hindistan’da kurulan Türk-İslâm devletlerinden. Tîmûr Hân’ın beşinci batından torunu Bâbür Şâh taramdan 1526 (H. 933) senesinde kuruldu. Bürgâniye ve Tîmûroğulları Devleti diye de bilinir. Bâbür Şâh, 1483 (H. 888) senesinde Fergana’nın başşehri Endican’da dünyâya geldi. Fergana bölgesinde küçük bir Tîmûrlu prensliğini idare eden babası Ömer Şeyh Mirza 149…

Devamını oku →
3. Cilt

BAĞDÂD

Târihte İslâmiyet’in büyük merkezlerinden biri. Abbasîler zamanında idare merkezi ve İslâm âleminin başşehri idi. Bağdâd, Farsça bir kelimedir. Şehrin, Abbâsîlere payitaht olduğu sürece, resmî ismi Medînet-üs-selâm (Sulh şehri) olmasına rağmen, halk arasında devamlı eski ismi kullanılmıştır.

Devamını oku →
3. Cilt

BÂĞÎ

Haksız olarak, hak olan hükümdarın itaatinden çıkıp, isyan eden kimse. Bâğî’nin cem’i yâni çoğulu, buğatdır. Hükümdarın itaatinden çıkanlar üç kısımdır:

Devamını oku →
3. Cilt

BÂKILLÂNÎ

Kelâm âlimlerinin en meşhûrlarından, İsmi, Muhammed bin Tayyib bin Muhammed bin Ca’fer bin Kasım olup, künyesi Ebû Bekr, lakabı Bâkıllânî el-Eş’arî’dir. 950 (H. 338) senesinde Basra’da doğdu. 1013 (H. 403) senesinde Bağdâd’da vefat etti.

Devamını oku →
3. Cilt

BALABAN (Gıyasüddîn Uluğ Hân)

Dehli Müslüman-Türk Devleti hükümdarı. İsmi Balaban olup Türk’tür. Ecdadı, Kıpçak boylarındandır. Babası, on bin çadırdan meydana gelen el-Berî kabilesinin başbuğu idi. Doğum yeri ve târihi bilinmemektedir. 1287 (H. 686) senesinde Delhi’de vefat etti. Sultan İltutmuş’un kabri civarındaki kabri hâlen harabe halindedir.

Devamını oku →
3. Cilt

BÂTINÎLİK

“Kur’ân-ı kerîmin zahirî yâni anlaşılan mânâsı olduğu gibi, bâtınî yâni gizli, iç mânâsı da vardır. Bâtınî mânâsı lâzımdır, zahirî mânâsı lâzım değildir” diyerek, mecûsîlikteki ve çeşitli bâtıl dinlerdeki inanışları İslâm dînindenmiş gibi göstermeye çalışan fırka. İsmâîliyye ve Karâmita adlarıyla da bilinen bu fırkanın ne zaman ve kim tarafından kurulduğu…

Devamını oku →
3. Cilt

BATRÜCÎ

Modern astronominin kurucusu. Asıl adı, Ebû Ca’fer Nûreddîn Ebû İshak el-Batrûcî el-İşbilî’dir. Doğum târihi kesin olarak bilinmemektedir. Kurtuba’nın kuzeyinde, Pedroches şehrinde doğduğu tahmin edilmektedir. İspanya’daki İşbil’de (bugünkü adıyla Seville) yaşadığı için, El-İşbilî lakabıyla meşhûr oldu. Meşhûr tabiblerden İbn-i Tufeyl’in talebeliğini yapt…

Devamını oku →
3. Cilt

BATTAL GAZİ (Seyyid)

Ömrünü, Bizanslılar ile savaşmakla geçiren bir İslâm kahramanı. Gazilerin önderi oluşunun yanında, dînine çok bağlı olması, onu daha da yüceltmiştir. Yenilmezliği, cömertliği ve yardım severliği yüzünden, nesilden nesile söylene gelmiş, atı ve kılıcı ile de zihinlerde yer tutmuş bir kahramandır. Türk-İslâm târihinde cihâd ruhunu temsil eden bir kahraman h…

Devamını oku →
3. Cilt

BAYBARS

Moğollara karşı müslümanları müdâfaa eden dördüncü Memlüklu sultânı. Asıl adı Seyfeddîn idi. 1223 (H. 620) senesinde Kıpçak ülkesinde doğdu. Kıpçak topraklarına yapılan akınlar sırasında esir düştü. Mısır’da satıldı. Eyyûbî sultânı Melik Şah Salih, onu kölelikten azl ederek, Bahri ünvanını taşıyan hizmetkârları arasına aldı.

Devamını oku →
3. Cilt

BÂYEZÎD-İ BİSTÂMÎ

İnsanlara doğru yolu gösterip, hakîkî saadete kavuşturan ve kendilerine silsile-i aliyye denilen büyük âlim ve velîlerin beşincisi. Asıl ismi, Tayfur bin Îsâ bin Âdem bin Îsâ bin Ali’dir. Künyesi Ebû Yezid, lakabı Sultân-ül-ârifîn ve Bâyezîd’dir. 776 (H:160) veya 803 (H. 188) senesinde Bistam’da doğdu. Bistam, Irakcihetindeki Horasan’ın meşhûr nahiyelerin…

Devamını oku →
3. Cilt

BAYRAM

Dînî ve millî bakımdan önemi olan ve milletçe her sene kutlanan gün veya günler. Bayram kelimesinin, İslâmiyet’ten önce ne zaman kullanılmaya başlandığı hakkında bir bilgi yoktur. İslâmiyet’ten sonra bayram mânâsına Arapça Iyd kelimesi kullanılmıştır. Her sene Ramazan ayında ve Arefe gününde günahlar affedildiği ve müslümanların sevinçli, neş’eli günleri…

Devamını oku →
3. Cilt

BEDR GAZASI

Hicretin ikinci yılında sevgili Peygamberimizin, Bedr’de Mekkeli müşriklerle yaptığı savaş. Mekkeli müşrikler, Medine’de bulunan müslümanları, fırsat buldukça rahatsız ediyorlar, Peygamber efendimiz ile oraya hicret eden Muhacir sahâbîlerin mübarek vücûdlarını ortadan kaldırmanın yollarını arıyorlardı. Bu sebeple aralarında sermâye toplayıp, bin develik b…

Devamını oku →
3. Cilt

BEHÂEDDÎN ÂMİLÎ

Astronomi ve matematik âilimi. İsmi, Behâeddîn Muhammed bin Hüseyn bin Abdüssamed’dir. 1547 (H. 953) senesinde Lübnan’da bulunan Ba’lbek’de doğdu. Aslen Hemedan’lıdır. Ba’lbek’deki Âmil dağına nisbetle Âmilî lakabıyla anılıp, meşhûr oldu. 1622 (H. 1031) senesinde İsfehan’da vefat etti. Tûs’da defnedildi.

Devamını oku →
3. Cilt

BEHÂEDDÎN-İ BUHARÎ

Evliyanın büyüklerinden. İnsanları Hakk’a davet eden, doğru yolu göstererek saadete kavuşturan ve kendilerine Silsile-i aliyye denilen büyük âlim ve velîlerin onbeşincisidir. İsmi Muhammed bin Muhammed’dir. Behâeddîn ve Şâh-ı Nakşibend lakabları vardır, Allahü teâlânın sevgisini kalblere nakşettiği için Nakşibend denilmiştir. Seyyid olup, mübarek ecdadı (…

Devamını oku →
3. Cilt

BEHLÜL DÂNÂ

Halîfe Harun Reşîd zamanında yaşamış olan meczûb (hak âşığı) bir zât. İsmi, Ebû Vüheyb bin Ömer Sayrafî’dir. Doğum târihi kesin olarak bilinmemektedir. Aslen Kûfeli olup, Bağdâd’da yaşadı. 805 (H. 190) senesinde vefat etti. Herkesin ders alması gereken hikmetli sözleri ile meşhûr oldu. Harun Reşîd’e nasihat verirdi. Onun kardeşi olduğuna dâir rivayetlerin…

Devamını oku →
3. Cilt

BEHMENÎLER

Hindistan’ın Dekken bölgesinde kurulan müslüman-Türk hanedanlığı Tuğluk-Türk sultanlarından Muhammed bin Tuğluk zamanında çıkan iç karışıklıklarda, Alâeddîn Hasen Behmen Şah, Dekken bölgesinde bağımsızlığını îlân etti ve Gölberge şehrini payitaht yaptı. Elinde bulunan toprakları; Gülberge, Devlet-âbâd. Elliçpuf ve Birdar olmak üzere dört vilâyete böldü. B…

Devamını oku →
3. Cilt

BEKRÎ

Müslüman coğrafya âlimi. İsmi, Abdullah bin Abdülazîz bin Muhammed el-Bekrî el-Endülüsî olup, künyesi Ebû Ubeyd’dir: Doğum târihi bilinmemektedir. İşbiliye’nin batısında Seltiş adlı yerde doğdu. Bekri kabilesinden olduğu için Bekrî nisbetiyle meşhûrdur. 1094 (H. 487) senesinde Kurtuba’da vefat etti. Ümmü Seleme kabristanına defnedildi.

Devamını oku →
3. Cilt

BELÂZÛRÎ

Büyük târih ve edebiyat âlimi. İsmi, Ahmed bin Ya’hyâ bin Câbir bin Dâvûd el-Belâzûrî’dir. Künyesi, Ebû Ca’fer, Ebû Bekr ve Ebû Hasen gibi değişik şekillerde bildirilmiştir. Belâzûrî nisbeti ile meşhûr oldu. Doğum târihi bilinmemektedir. Sekizinci asrın sonlarında, Bağdâd’da doğduğu kabul edilir. Dokuzuncu asırda yetişmiştir. Fars asıllı olduğu da söyleni…

Devamını oku →
3. Cilt

BELEK BEY

Haçlılara karşı büyük zaferler kazanan Artuklu beyi. İsmi, Belek bin Behrâm bin Artuk olup, lakabı Nûruddevle’dir. Doğum târihi bilinmemektedir. Amcası İlgâzi, Artukluların Mardin; diğer amcası Sökmen ise Hısn-Keyfâ kolunun beyi idi.

Devamını oku →
3. Cilt

BENGAL DEVLETİ

Tuğluklular zamanında Bengal’de kurulan bir devlet. Çok defa Delhi Sultanlığından ayrılan, daha sonra onunla birleşen Bengal, 1338 (H. 739)’da Delhi Türk Sultânı Muhammed Tuğluk zamanında bağımsızlığını îlân etti. Bâbür Şâh’ın oğlu Hümâyûn Şah tarafından 1576 (H. 984) senesinde fethedilinceye kadar bağımsız olarak kaldı.

Devamını oku →
3. Cilt

BENÎ AHMER DEVLETİ

İspanya’da kurulan ve Nasrîler adı ile de anılan bir İslâm devleti. Ebû Abdullah Muhammed bin Ahmer tarafından 1232 (H. 629)’da kuruldu. 1492 (H. 897) senesine kadar hüküm sürdü, İspanya’daki son İslâm devleti idi.

Devamını oku →
3. Cilt

BENÎ KAYNUKA

Medine’de yaşayan yahûdî kabilelerinden biri. Sevgili Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem, Mekke’den hicret ettiği yıllarda, Medîne-i münevverede Eshâb-ı kiramdan (aleyhimürrıdvân) başka; hıristiyanlar, yahûdîler ve puta tapan müşrikler de vardı. Yahûdîler; Jîenî Kaynuka, Benî Kureyzâ, Benî Nâdir olmak üzere üç kabîleden meydana geliyordu. Bunlar, İ…

Devamını oku →
3. Cilt

BENÎ KUREYZA

Medine’de yaşayan yahûdî kabîlelerinden biri. Sevgili Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem, Mekke’den hicret ettiği yıllarda, Medîne-i münevverede Eshâb-ı kiramdan (radıyallahü anhüm) başka; hıristiyanlar, yahûdîler ve puta tapan müşrikler de vardı. Yahûdîler; Benî Kaynukâ, Benî Nâdir, Benî Kureyzâ olmak üzere üç kabîleden meydana geliyordu. Bunlar İ…

Devamını oku →
3. Cilt

BENÎ MÛSÂ (Ahmed, Muhammed ve Hasen bin Mûsâ)

Abbasî halîfesi Me’mûn devrinde yetişen üç büyük matematik ve fen âlimi. İsimleri, Ahmed, Hasen ve Muhammed’dir. Halîfe Me’mûn’un sarayında astronomi ilmiyle uğraşan Mûsâ bin Şâkir’in oğullarıdır. Bağdâd’da doğup yetiştiler. Doğum târihleri bilinmemektedir. Sâdece Muhammed bin Mûsâ’nın, 873 (H. 260) senesi Rebîul-evvel ayında vefat ettiği kaynaklarda zikr…

Devamını oku →
3. Cilt

BENÎ MUSTALIK GAZASI

Hicretin beşinci senesinde sevgili Peygamberimizin, Müreysî kuyusu başında Mustalıkoğulları ile yaptığı gaza, Mustalıkoğulları, Huzâaoğullarına bağlı küçük bir kabîle olup, Medîne’ye yaklaşık yüz kilometre güneyde Mekke yolu üzerinde otururlardı.

Devamını oku →
3. Cilt

BENÎ NADİR

Medine’deki yahûdî kabilelerinden biri. Beni Nâdirde, diğer Medine yahûdîleri gibi, islâm’a ve bilhassa sevgili Peygamberimize ziyadesiyle düşman idiler. Resûîullah efendimizin, peygamber olduğunu biliyorlar, fakat kendi kavimlerinden olmadığı için, bir türlü îmân etmiyorlardı. Hattâ Peygamber efendimizin doğumundan beri tuzak kurarak, mübarek vücûdunu or…

Devamını oku →
3. Cilt

BERKYARUK

Selçuklu hükümdarı. İsmi, Ebü’l-Muzaffer Berkyaruk bin Melikşâh bin Alb Arslan bin Dâvûd bin Mîkâil bin Selçuk bin Dukak’tır. Melikşâh’ın büyük oğludur. Doğum târihi belli değildir. Babasının vefatı esnasında, 13-14 yaşlarında idi. 23 Aralık 1104 (H. 498) senesinde yirmi altı yaşında vefat etti. Cenaze namazı büyük bir kalabalık tarafından kılındıktan son…

Devamını oku →
3. Cilt

BERMEKÎLER

Abbasî Devleti’nin meşhûr vezirlerinin mensûb olduğu bir aile. Bermekîler, müslüman olmadan önce, Belh’deki Nevbahar budist tapınağı rahipleri idiler. Tapınağın rahipliği Babadan oğula geçerdi. Bu aileden Hâlid bin Bermek, Emevî Devleti Horasan valisi Kuteybe bin Müslim zamanında müslüman oldu. Abbasî Devleti kurulunca, önce Hâlid bin Bermek ve bundan son…

Devamını oku →
3. Cilt

BETTÂNÎ

“İnsan, Allahü teâlânın birliğini isbâta, O’nun emsalsiz büyüklüğünü, yüce hikmetini, muazzam kudretini ve eserlerinin mükemmeliyetini anlamaya astronomi ilmi sayesinde muvaffak olur” diyen astronomi ve trigonometri âlimi. İsmi, Muhammed bin Câbir bin Sinan errakî olup, künyesi Ebû Abdullah’tır. Avrupa’da Albatenglus veya Albategni ismiyle meşhûr olan Bet…

Devamını oku →
3. Cilt

BEYDÂVÎ (Abdullah bin Ömer)

Tefsîr ilminin büyük üstadı ve mpfessirlerin baş tacı. İsmi, Abdullah bin Ömer bin Muhammed bin Ali’dir. Künyesi, Ebü’l-Hayr olup, lakabı Nâsırüddîn’dir. Şîrâz’ın köylerinden Beydâ’da doğdu. 1286 (H. 685) senesinde Tebriz’de vefat etti.

Devamını oku →
3. Cilt

BEYHEKÎ (Ahmed bin Hüseyn)

Meşhûr hadîs ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimi. İsmi, Ahmed bin Hüseyn bin Ali bin Mûsâ el-Hüsrevcirdî, künyesi Ebû Bekr’dir. Nisbesi Beyhekî olup, onunla meşhûr olmuştur. Nişâbûr’un Beyhek kasabasının Hüsrevcird köyünde, 944 (H. 384) yılının Şa’bân ayında doğmuştur. Yüzden fazla âlimden ilim öğrenip büyük âlim oldu ve ilmin minaresi denildi. Pek çok âlim yeti…

Devamını oku →
3. Cilt

BEYTÜLMÂL

İslâm devleti mâliye teşkilâtı ve hazînesi. Asr-ı seâdette gelirlerin tpplanması ve dağıtılmasıyla bizzat Peygamber efendimiz alâkadar olurdu. Gelen mallar, mescide götürülür, hepsi hak sahiplerine dağıtılırdı. Büyük-küçük, hür-köle bu dağıtımda eşit hisseler alırdı. Resûlullah efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem âhıreti teşrif ettikten sonra bu işleri…

Devamını oku →
3. Cilt

BİLÂL-İ HABEŞÎ

Peygamber efendimizin müezzini, büyük sahâbî. İlk müslüman olanlardandır. İsmi, Bilâl bin Rebâh Habeşî olup, künyesi Ebû Abdullah’tır. Habeşistanlı bir aileye mensubdur. Annesinin ismi, Hamâme’dir. Ailesi, Mekke-i mükerremede Benî Cumha kabîlesinin kölesi idi. Bilâl-i Habeşî, 581 senesinde Mekke’de doğdu. 641 (H. 20) senesinde Şam’da vefat etti. Kabri, Şa…

Devamını oku →
3. Cilt

BÎRÛNÎ

Eserlerindeki yüksek fen bilgileri, kendinden sekiz asır sonra gelen fen âlimlerini dahî hayrette bırakmış, bugünkü fennin mimarlarının rehberi olmuş büyük fen ve İslâm âlimi. İsmi Muhammed bin Ahmed el Bîrûnî el-Harezmî olup, künyesi Ebû Reyhan’dır. Bîrûnî diye meşhûr oldu. Dâima El-Üstâd lakabı ile anıldı. Aklî ve naklî ilimlerde,’o zamanda yetişen en b…

Devamını oku →
3. Cilt

BİŞR-İ HAFİ

Evliyanın büyüklerinden. İsmi, Bişr bin Haris Abdurrahmân Hafî olup, künyesi Ebû Nasr’dır. Bişr-i Hafî ismiyle meşhûrdur. 767 (H. 150) senesinde Merv’in Bekird bölgesinde doğdu. 841 (H. 227) yılında Bağdâd’da vefat etti. Kabr-i şerîfi ziyaret mahallidir. Bişr-i Hafî, devrinin önde gelen âlimlerinden ilim öğrendi. Yedi sandık dolusu hadîs kitabını ezberled…

Devamını oku →
3. Cilt

BUHARA VE BUHARA HANLIKLARI

Mâverâünnehr’de âlim ve velîleri ile meşfıûr bir Türk-İslâm şehri. İlk defa İranlı Siyâvuş bin Melik Üstûrî Keykâvus tarafından kuruldu. Babasına kızan Ziyâvuş, Türk sultânı Efrasyâb’a sığındı. Ondan izzet ve ikram gördü. Efrasyâb, onu kızlarından biri ile evlendirip, bugünkü Buhara şehrinin bulunduğu yeri ona verdi. Siyâvuş, burada Buhara şehrini kurdu.…

Devamını oku →
3. Cilt

BUHÂRÎ

Kur’ân-ı kerîmden sonra, dünyânın en kıymetli kitabı olan Buhârîyi şerîf adı ile meşhûr hadîs kitabını yazan, hadîs âlimlerinin en büyüğü. İsmi, Muhammed bin İsmail bin İbrahim bin Mugîre bin Merdizbeh el-Cu’fî’dîr. Künyesi, Ebû Âbdullah’dır. Hadîs ilminde yüksek derecede olup, üç yüz binden fazla hadîs-i şerîf i, senetleriyle birlikte ezbere bilen bir âl…

Devamını oku →
3. Cilt

BUSAYRÎ (Muhammed bin Sa’îd bin Hammâd)

İslâm âlimlerinin meşhûrlarından ve tasavvuf büyüklerinden. İsmi, Muhammed bin Sa’îd bin Hammâd bin Abdullah es-Senhâcî el-Busayrî el-Mısrî, künyesi Ebû Abdullah ve lakabı Şerefüddîn’dir. Aslen Magribli olup, dedeleri Mısır’a yerleşmişlerdi. İmâm-ı Busayrî, rivayete göre 1211 (veya 1213 (H. 609) senesinde Şevval ayının üçünde bir Sah günü, Mısır’ın Busayr…

Devamını oku →
3. Cilt

BÜVEYHÎLER

Onuncu asırda İran’da kurulan ve eski Sâsânî İmparatorlarının soyundan geldiğini iddia eden şiî hanedan. Büveyhîlerin kurucuları olan Ebû Şücâ’ Büveyh’in kendisi ve çocukları çok fakirdi. Omuzlarında odun taşırlardı. Ali, Hasen ve Ahmed adlarını taşıyan Ebû Şücâ’ Büveyh’in üç oğlu, doğup büyüdükleri Deylem’de hüküm süren Deylemî Devleti ordusunda uzun müd…

Devamını oku →
3. Cilt

CÂBİR BİN ABDULLAH (radıyallahü anhümâ)

Eshâb-ı kiramın büyüklerinden. Hicretten 21 sene önce (M. 601)’de Medine’de doğdu. Künyesi, Ebû Abdurrahmân’dır. Babasının ismi Abdullah (radıyallahü anh), annesininki Nesîbe Hâtûn’dur. Babası Abdullah, Selemoğullarının reisi idi ve ikinci Akabe bî’atında îmân etmiş, Medîne-i münevvereye döndüğünde, çocuklarının ve kabilesinin müslümanlıkla şereflenmeleri…

Devamını oku →
3. Cilt

CABİR BİN EFLAH

Endülüs’te yetişen büyük astronomi ve matematik âlimi. Künyesi Ebû Muhammed olup, Avrupa’da Geber ismi ile şöhret buldu. Bu zât, Abdullah Câbir bin Hayyân es-Sûfî ile ekseriya karıştırılmaktadır. Câbir bin Eflah, Endülüs’te, Sevilla’da doğmuştur. Doğum târihi ve yaşadığı târih kesin olarak bilinmemesine rağmen, on ikinci asrın ortalarında vefat ettiği tah…

Devamını oku →
3. Cilt

CÂBİR BİN HAYYÂN

Modern kimyanın kurucusu meşhûr İslâm âlimi. Tebe-i Tâbiîndendir. İsmi, Câbir bin Hayyân bin Abdullah el-Ezdî olup, künyesi Ebû Abdullah’dır. Horasanlı, Tuşlu, Harrânlı ve Kûfeli olduğu söylenen Câbir’in ailesi hakkında bilgi çok azdır. İslâm âleminde Sûfî, Avrupa’da Geber ismiyle şöhret buldu. Doğum ve vefat târihleri bilinmemektedir. Sekizinci asrın son…

Devamını oku →
3. Cilt

CA’FER-İ SÂDIK

On iki imâmın altıncısı ve İslâm âlimlerinin büyüklerinden. Eshâb-ı kiramı görmekle şereflenen Tabiîn devrinin ve evliyanın yükseklerinden olup, silsile-i aliyye’nin dördüncüsüdür. Künyesi, Ebû Abdullah’dır. Tâhir, Fadıl gibi lakabları vardır. En meşhûru Sâdık’tır. Babası Muhammed Bâkırr onun babası İmâm-ı Zeynerâbidîn, onun babası hazret-i Hüseyn ve onun…

Devamını oku →
3. Cilt

CA’FER-İ TAYYAR (radıyallahü anh)

Sevgili Peygamberimizin amcasının oğlu. Nesebi, Ca’fer bin Ebî Tâlib bin Abdülmuttalib bin Hâşim...’dir. Künyesi Ebû Abdullah, lakabı Tayyar ve Zülcenanayndır. Hazret-i Ali’den on yaş büyük, hazret-i Akîl’den on yaş küçük idi. Habeş’e hicret edip, Hayber günü geri dönmüştür. Hicretin 8 (M. 629) yılında, üç bin askerle, Şam civarında Mûte denilen yerde Rum…

Devamını oku →
3. Cilt

CÂHIZ

Edebiyat, zooloji ve antropoloji âlimi. İsmi, Amr bin Bahr bin Mecnûn el-Kinânî el-Fakîmî el-Basrî olup, künyesi Ebû Osman’dır. Basralı olup, Zeys kabîlesindendir. Biraz şaşı ve patlak gözlü olduğu için, Câhız ismiyle meşhûr oldu. 767 (H. 150) senesinde Basra’da doğdu. Abbasî halîfesi Harun Reşîd zamanında yetişti.

Devamını oku →
3. Cilt

CÂHİLİYE DEVRİ

İsevîliğin ve daha önceki dinlerin unutulduğu zamandan, İslâmiyet’in doğuşuna kadar olan devir. Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem efendimiz doğmadan önce, bütün âlem, manevî yönden müthiş bir zulmet ve karanlık içinde idi. İnsanlar hadsiz, hudutsuz derecede azgınlaşmışlar, Allahü teâlânın gönderdiği dinler unutulmuş, ilâhî hükümler yerine insan kafas…

Devamını oku →
3. Cilt

CANDAROĞULLARI BEYLİĞİ

Kastamonu, Sinop ve çevresinde, on üçüncü asırda kurulan bir beylik. Aslen Türkmen bir aileden olan Şemseddîn Yaman Candar tarafından kuruldu. Yaklaşık yüz elli sene sonra Osmanlı ülkesine ilhak edildi.

Devamını oku →
3. Cilt

CAVNPÛR ŞARKÎ DEVLETİ

Hindistan’ın Canvnpûr bölgesinde, 1394 (H. 797) senesinde, Melik Server adında bir bey tarafından kurulan devlet. Cavn-pûr, Benares’in kuzeyindeki Gumtî nehri üzerinde daha sonra Bihâr ve Oudh eyâletlerini meydana getiren topraklar arasında idi.

Devamını oku →