Tarih ansiklopedisi

İslâm Tarihi Ansiklopedisi

İslâm tarihindeki kişiler, devletler, olaylar ve kavramlar.

729yayımdaki madde
1. Cilt

İMÂM-I RABBANİ

Ariflerin ışığı, velîlerin önderi, islâm’ın bekçisi, müslümanların baştâcı, müceddîd, müctehid ve İslâm âlimlerinin gözbebeği, insanların îtikâd, ibâdet ve ahlâk hususunda doğruyu öğrenmelerini, öğrendikleri bu bilgiler ile amel etmelerini sağlayan, insanları Allahü teâlânın rızâsına kavuşturmak için rehberlik eden ve kendilerine “Silsile-i aliyye” denile…

Devamını oku →
1. Cilt

İMÂM-I ŞAFİÎ

Ehl-i sünnetin amelde dört mezhebinden biri olan Şafiî mezhebinin kurucusu, ismi, Muhammed bin İdris bin Abbâs bin Osman bin Şafiî bin Sâib’dir. Soyca Kureyş kabîlesine dayanıp anne ve baba tarafından Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellemin nesebi ile birleşmektedir. Künyesi Ebû Abdullah’tır. Eshâb-ı kiramdan olan dördüncü dedesi Şafiî’nin ismin…

Devamını oku →
1. Cilt

İMAM-I ZÜFER

Hanefî mezhebinin büyük fıkıh âlimlerinden. Hadîs ilminde de meşhur bir âlim olup, İmâm-ı â'zam'ın (r.aleyh) önde gelen talebelerindendir. Künyesi, Ebû Hüzeyl'dir. Aslen İsfehanlıdır. 728 (H.110) senesinde doğdu. 775 (H.158)'de Basra'da 48 yaşında iken vefat etti. Basra'da yaşadı ve orada kadılık yaptı. Babası Basra şehrinin valisi idi. Züfer bin Hüzeyl i…

Devamını oku →
1. Cilt

İMÂMİYYE FIRKASI

“Hazret-i Ali’nin halîfe olması açıkça emr olunmuştu. Eshâb bu emri yerine getirmediği için kâfir oldu” diyen, Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellemin vefatından sonra hazret-i Ali ve sırasıyla onun iki oğlu ile torunlarını meşru imâm kabul eden ve on iki imâma inanmayı îmânın şartlarından sayan kimselerin mensûb olduğu fırka. Bunlara on iki imâ…

Devamını oku →
1. Cilt

İNALOĞULLARI

Diyarbakır’da bir asra yakın hüküm sürmüş olan Türk beyliği. Sultan Melikşâh’ın ölümünden sonra çıkan karışıklıklar sırasında son Mervânî emîri Nâsırüddevle Mensur, Meyyâfârikîn’i alarak Diyâr-ı bekr bölgesindeki emirliğini tekrar kurmaya çalıştı. Fakat Suriye Selçuklu Sultânı Tutuş, daha önce davrandığı için Diyâr-ı bekr’i ele geçirerek, Sultan Emir Tuğt…

Devamını oku →
1. Cilt

İRTİDÂD HAREKETLERİ

Asr-ı seâdet ve sonraki bir sene içinde meydana gelen İslâm’dan dönme hâdiseleri. Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem, yirmi üç senelik peygamberliği müddetince bütün insanların, kurtuluş yolu olan İslâm dînine girmekle şereflenmeleri için gayret etti. Bu müddet içinde Arabistan yarımadasının tamâmı ve Arabistan Yarımadası dışındaki insanlarda…

Devamını oku →
1. Cilt

İSLÂMÎ EDEBİYAT

İslâmiyet’ten sonra Arablarda ve sonraları müslüman ülkelerde gelişen edebiyat. Her milletin bir edebiyatı olduğu gibi islâmiyet’ten önce Arabların da kendilerine mahsûs bir edebiyatı vardı. Daha çok şifahî (sözlü) olan bu edebiyatta hicâ (yergi), risâ (mersiye) ve hamâse (yiğitlik ve kahramanlık) üzerine şiirler söylenir, şâirler duygu ve düşüncelerini d…

Devamını oku →
1. Cilt

İSTAHRÎ

Meşhûr coğrafya âlimi. İsmi, Ebû İshak İbrahim bin Muhammed el-Fârisî’dir. İran’ın istahr şehrinde doğmuş ve buraya nisbetle İstahrî denilmiştir. Kaynaklarda hayâtı hakkında fazla bilgi bulunmamaktadır. On altıncı asrın ortalarında yaşamıştır. Arab ve bâzı Hind beldelerini gezen meşhûr coğrafyacılardandır. Atlantik Okyanusu’na kadar gitmiştir. Ebû Zeyd Be…

Devamını oku →
1. Cilt

KABE

Yeryüzünde yapılan ilk mâbed, ibâdet yeri. Müslümanların kıblesi, namazda döndükleri cihet, taraf. Mekke-i mükerreme şehrinde Mescid-i Harâm’ın ortasında dört köşeli taştan yapılmış bir odadır. Mü’minler hac ibâdetini yapmak için dünyânın her tarafından burayı ziyarete gelirler. Yeryüzünün en kıymetli yeri Kabe’dir.

Devamını oku →
1. Cilt

KÂ’B BİN ZÜHEYR (radıyallahü anh)

Resûl-i ekrem sallallahü aleyhi ve sellem efendimizin şâirlerinden. Künyesi Ebü’l-Mudarreb’dir. Kasîde-i Bürde denilen meşhûr şiirin sahibidir. Doğum târihi bilinmemektedir. 645 (H. 26) senesinde Şam’da vefat etti. Babası, şâir Züheyr bin Ebî Sülemî, Annesi Kebşe binti Ammâr’dır.

Devamını oku →
1. Cilt

KA’BÜL-AHBÂR

Tabiîn’in tanınmışlarından. Rivayeti çok olan bir zâttır. Yemen’de doğdu. Müslüman olmadan önce, yahûdî âlimlerinin büyüklerinden idi. Künyesi Ebû İshâk’tır. Resûlullah’ın zamanına yetişti. Ancak bu sırada müslüman olma nîmetine kavuşamadı. Bir rivayete göre, İslâmiyet’le şereflenmek üzere, Resûlullah’ın huzuruna çıkmak için hazırlanmıştı. Fakat Resûlulla…

Devamını oku →
1. Cilt

KAÇARLAR

Türkistan, Azerbaycan, İran ve Anadolu’da yaşayanîürkmen kabilesi ve 1796 ile 1925 seneleri arasında İran’da hüküm sürmüş bir hanedan. Kaçar adı, Türkçe kaçmak kelimesinden türetilmiştir. Moğollar devrinden itibaren Hazar Denizi kıyılarında oturan Kaçarlar, ilhanlı hükümdarı Hülâgu’nun ordusu ile Alamut Batînîlerine ve Suriye’ye karşı tertiplenen seferler…

Devamını oku →
1. Cilt

KADI

Dînî ahkâma göre hüküm veren ve tatbik eden. Devletin idarî tasarruflarla ilgili emirlerini yerine getirici kimse, hâkim.

Devamını oku →
1. Cilt

KADI ADÜDÜDDÎN ÎCÎ

Kelâm, usûl, nahiv, fen ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimi. İsmi, Abdürrahmân bin Ahmed bin Abdülgaffâr olup, künyesi Ebü’l-Fadl’dır. 1300 (H. 700) senesinde Şîrâz’da îc kasabasında doğdu. 1355 (H. 756) senesinde vefat etti.

Devamını oku →
1. Cilt

KADI BURHÂNEDDÎN AHMED

Hanefî mezhebi fıkıh ve fen âlimi, kadı ve devlet adamı. İsmi, Burhâneddîn Ahmed bin Şemseddîn Muhammed’dir. Babası Kayseri kadısı idi. Dedeleri arasında da kadı ve âlimler vardı. Dedesi Kadı Sirâceddîn Süleyman, Harezmli olup, Oğuzların Salur Doyundandı. Anadolu’ya gelen dedesi Kastamonu’da yerleşmişti. Annesi de, Mevlânâ Celâleddîn Mahmûd Müstevfî’nin o…

Devamını oku →
1. Cilt

KADI IYÂD

Fıkıh, tefsîr ve hadîs âlimi; velî. İsmi, Iyâd bin Mûsâ es-Sebtî olup, künyesi Ebü’l-Fadl’dır. Kadı Iyâd diye meşhûr olmuştur. Evliyanın ve Mâlikî mezhebi âlimlerinin büyüklerindendir. 1083 (H. 476) senesinde Endülüs’te Sebte şehrinde doğdu. 1150 (H. 544)’de Cemâzil-âhır ayının 7. günü Cum’a gecesi Merrâkeş’te vefat etti. Ramazân-ı şerîfte vefat ettiği de…

Devamını oku →
1. Cilt

KADI SEMERKANDÎ

Semerkanddaki Meraga Rasathânesi’nde yetişen büyük fen âlimi. İsmi, Muhammed bin Fadıl bin Ali bin Muhammed el-Miskînî’dir. Kadı Semerkandî adıyla meşhûr oldu. Doğum ve vefat târihi kesin olarak bilinmemekte ve hayâtı hakkında kaynaklarda fazla bir bilgi bulunmamaktadır. Kadı Semerkandî, Uluğ Bey’in yanında yetişmiştir. Hümâyûn Şâh’ın (1530-1556) ilim mec…

Devamını oku →
1. Cilt

KADI ŞÜREYH

Tâbiîn’in büyüklerinden. Künyesi Ebû Ümeyye’dir. 698 (H. 79)’da yüz yirmi yaşının üzerinde iken vefat ettiği rivayet edilir. Babası Kinde kabilesinden Hânî isimli bir zât idi. Hânî, kabilesi nâmına elçi olarak Medine’ye gelmişti. Resûlullah’ı görünce müslüman oldu. Resûlullah ona Ebû Şüreyh künyesini verdi. Ona ve oğlu Şüreyh’e dua etti. Kadı Şüreyh’in es…

Devamını oku →
1. Cilt

KADİSİYYE ZAFERİ

Sa’d bin Ebî Vakkâs (radıyallahü anh) kumandasındaki islâm ordusunun, 636 (H. 15) senesinde İranlılara karşı kazandığı zafer. Halîfe hazret-i Ömer, islâmiyet’i yayarak, bütün insanların Cehennem ateşinden kurtulmaları için ordular hazırladı, önce çevredeki devletlerin, sıra ile daha uzakta yaşayanların ebedî saadete kavuşmaları için çalışılacaktı. O zaman…

Devamını oku →
1. Cilt

KÂKÜYÎLER

İsfehan ve Hemedan eyâletlerinde hüküm süren bir sülâle. Büveyhîlerin çöküşü sırasında Batı İran’da 1007 senesinde bağımsızlığını îlân eden Alâüddevle Muhammed bin Düşmenziyar, kısa bir süre sonra Selçuklular karsısında bağımsızlığını kaybetti. Alâüddevle, Büveyhî sultânı Fahrüddevle’nin hanımının dayısının oğlu olup, onun tarafından İsfehan’a vali tâyin…

Devamını oku →
1. Cilt

KALKAŞENDÎ

Fıkıh, târih ve edebiyat âlimi. İsmi, Ahmed bin Ali bin Ahmed el-Fezârî el-Kalkaşendî olup, künyesi Ebü’l-Abbâs, lakabı Şihâbüddîndir. 1355 (H. 756) senesinde Kahıre yakınındaki Kalyûbiyye nahiyesinin köylerinden olan Kalkaşend’de doğdu. Meşhûr bir aileye mensûbdur. Kalkaşendî’nin baba ve dedeleri âlim olduğu gibi, oğulları da büyük âlimlerden idiler. Kal…

Devamını oku →
1. Cilt

KALSÂDÎ

Matematik ve Mâliki mezhebi fıkıh âlimi. İsmi, Ali bin Muhamrned bin Muhammed bin Kureşî olup, künyesi Ebü’l-Abbâs, lakabı Nûreddîn’dir. Kalsâdî diye meşhûr oldu. 1412 (H. 815) senesinde Endülüs’ün Başta şehrinde doğdu. Orada Kur’ân-ı kerîmi, meşhûr kıraat imamlarından İmâm-ı Nâfî’nin kıraatini; İmâm-ı Verş rivayetine göre, fıkıh âlimi Aziz’den öğrendi. D…

Devamını oku →
1. Cilt

KARAHANLILAR

İlk müslüman Türk Devleti. Bu devlet, 840 ile 1212 târihleri arasında Türkistan ve Mâverâün-nehr’de hâkimiyet kurdu. Karluk, Çiğil, Yağma ve diğer Türk boylarından meydana gelen Karahanlılar Devleti, devrin islâm kaynaklarında el-Hakâniye, el-Hâniye, Âl-i Afrasiyâb, başka eserlerde de, Alpilig Hânlar, Arslan Buğra Hânlar ünvânlarıyla geçer. Karahanlılar t…

Devamını oku →
2. Cilt

AHMED BİN HÜLÂGÛ (TEKÜDER)

İran’daki İlhanlı (Moğol) devletinin üçüncü hükümdarı. Birinci İlhanlı hükümdarı Hülâgû’nun oğludur. Asıl ismi, Teküder’dir. Müslüman olduktan sonra Ahmed ismini aldı. Doğum târihi kesin olarak bilinmeyen Ahmed Hân, ağabeyi Abaka Hân’ın vefatından sonra hükümdar oldu. İki yıl kadar hükümdarlık yaptıktan sonra, 1284 (H. 683) senesinde Abaka’nın oğlu Argûn…

Devamını oku →
2. Cilt

AHMED-İ BEDEVÎ

Mısır’daki evliyanın büyüklerinden. Hem şerîf hem seyyid idi. Yâni Peygamber efendimizin mübarek torunları Hasen ve Hüseyn’in neslindendir. Babası Ali bin İbrahim, annesi Fâtıma binti Muhammed olup, 1199 (H. 596) senesinde Fas’da doğdu. 1276 (H. 675) senesinde Mısır’da, Tanta şehrinde vefat etti. Kabri orada olup, herkes tarafından ziyaret edilmektedir. S…

Devamını oku →
2. Cilt

AHMED MİRZA SULTAN

Umurlular’ın, Semerkand’daki hükümdarlarından. İsmi Ahmed; babası, Tîmûr Hân’ın torunlarından Sultan Ebû Sa’îd bin Muhammed’dir. Annesi, Ordu Buga Tarhan’ın kızı idi. Semerkand’da 1451 senesinde doğdu. Mükemmel bir tahsîl ve terbiye gördü. Devrin en büyük âlimlerinden silsilen aliyyenin on sekizincisi, müslümanların gözbebeği Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri…

Devamını oku →
2. Cilt

AHMED RIFÂÎ

Evliyanın büyüklerinden. Rıfâiyye yolunun reîsidir. İmâm-ı Mûsâ Kâzım’ın evlâdından olup seyyiddir. Bu îtibârla Peygamber efendimizin soyundandır. Benî-Rıfâe kabilesinden olması sebebiyle Rıfâî denildi. Anne tarafından da, Hâlid bin Zeyd Ebû Eyyûb el-Ensârî’ye 4(radıyallahü anh) dayanır. Bunun için kendisine Zül-Alemeyn yâni iki sancak sahibi künyesi veri…

Devamını oku →
2. Cilt

AHMED ŞAH DÜRRÂNÎ

Afganistan Devleti’nin kurucusu. Birinci Şah Abbâs zamanında Herat civarında yerleşen Abdâlî kabilesinin reisi Sadozay ailesinden Muhammed Zaman Hân’ın oğludur. 1722 (H. 1135) senesinde Abdâlîlerin, Herat’tan çıkarılınca Horasan’a yayılıp Meşhed’i muhasaraya teşebbüs ettikleri sıralarda doğdu. 1773 (H. 1187) senesinde Kandehar’da vefat etti. Saltanatı yir…

Devamını oku →
2. Cilt

AHMED YESEVÎ

Türkistan’da yetişen ve Orta Asya Türkleri arasında İslâmiyet’i yayan büyük velî. İsmi, Ahmed bin İbrahim bin İlyâs Yesevî olup, Pîr-i Türkistan, Hazret-i Türkistan, Hazret-i Sultan, Hâce Ahmed, Kul Ahmed Hâce diye tanınırdı. Babası Hâce İbrâhimdir ve nesebi, hazret-i Ali’nin zevcesi Havle’den olma oğlu Muhammed bin Hanefiyye’ye ulaşır. Soyu hazret-i Fâtı…

Devamını oku →
2. Cilt

AHNEF BİN KAYS

Tâbirin büyüklerinden ve Horasan’ın fâtihi. Hilmi yâni yumuşaklığı darb-ı mesel hâline gelmiş, güvenilir bir hadîs âlimi. İsmi, Dehhâk bin Husayn et-Tamîr Vıîes-Sa’dî’dir. Künyesi Ebû Bahr, lakabı Ahnef’dir. Ayağı eğik veya ayaklarının arkası üzerine basarak yürümesinden dolayı Ahnef denilmiş ve bu lakabı ile şöhret bulmuştur. Bâzı kaynaklarda isminin Sah…

Devamını oku →
2. Cilt

AİLE

Ana-baba ve çocuklardan meydana gelen en küçük topluluk. İnsan cemiyetinin temel nüvesi. Bir binanın sağlamlığı ve dayanıklılığı, temelinin sağlam olmasına bağlı olduğu gibi, milletlerin sağlıklı ve huzurlu olması da ailenin sağlam ve mazbut olmasına bağlıdır. Toplumun temeli olan ailede karşılıklı nak ve vazifelere dikkat edilmezse, cemiyette insanların…

Devamını oku →
2. Cilt

AİŞE-İ SIDDÎKA (radıyallahü anhâ)

Peygamber efendimizin mübarek zevcelerinden. Hazret-i Ebû Bekr-i Sıddîk’ın kerîmesidir. Annesi, Ümmü Rûmân’dır. İsmi Aişe, lakabı Sıddîka, ünvanı Ümm-ül-mü’minîn, künyesi Ümmü Abdullah’dır. Baba tarafından Teym, anne tarafından Kinâne kabilelerine mensuptur.

Devamını oku →
2. Cilt

AKABE BÎ’ATLARI

Mekke’nin kuzeyinde, Mekke ile Medîne arasında bulunan ve Akabe denilen yerde; Peygamber efendimizin Medîneli ilk müslümanlarla yaptığı andlaşma ve sözleşmeler. Bu bî’atlar, Nübüvvetin on birinci yılında, Hazrec kabîlesinden attı kişinin müslüman olmasından sonra; birer yıl arayla, Birinci ve İkinci Akabe bratları olarak gerçekleşti.

Devamını oku →
2. Cilt

AKKOYUNLULAR

Doğu Anadolu’da bir Türk oymağının kurduğu devlet. Akkoyunluların, ne zaman ve hangi yolla Anadolu’ya geldikleri bilinmemektedir. Bâzı tarihçilere göre, on ikinci asırda Mâverâünnehr veya Azerbaycan’dan Doğu Anadolu’ya gelip, Urfa, Mardin ve Bayburt bölgelerine yerleştiler. Akkoyunluların soyu, Oğuz Hân’a kadar uzanmaktadır. Eski Oğuzların Bayındır boyunu…

Devamını oku →
2. Cilt

ALÂİYE BEYLİĞİ

Anadolu Selçuklularının çöküş döneminde, Alâiye’de kurulan beylik. Alâiye, Anadolu Selçuklu sultânı Alâeddîn Keykûbâd tarafından, 1220 senesinde fethedildi ve kışlak olarak kullanıldı. Sultan Alâeddîn’in ölümünden sonra, yerine oğlu İkinci Gıyâseddîn Keyhüsrev geçti. Bu sırada Moğollar, Anadolu’ya saldırmaya başladılar. Sultan Keyhüsrev, bu amansız saldır…

Devamını oku →
2. Cilt

ALÂÜDDEVLE SEMNÂNÎ

Horasan da yetişen evliyanın büyüklerinden. Şafiî mezhebi fıkıh, tefsîr, hadîs, kıraat ve tasavvuf âlimi. İsmi, Ahmed bin Muhammed bin Ahmed bin Muhammed el-Beyânbekî es-Semnânî olup, künyesi Ebü’l-Mekârim’dir. Rükneddîn, Alâüddîn ve Alâüddevle lakablarıyla bilinir. Daha çok Alâüddevle Semnânî diye meşhûr olmuştur. Semnân pâdişâhının oğludur. 1261 (H. 659…

Devamını oku →
2. Cilt

ALÂÜDDÎN ALİ SABİR

Hindistan da yetişen evliyanın büyüklerinden. İsmi Ali Ahmed Sâbir olup, lakabı Alâüddîn’dir. Mahdum Ali Ahmed Sâbir diye bilinir. Ferîdüddîn-i Genc-i Şeker hazretlerinin yetiştirdiği en büyük velîlerden ve talebelerinin önde gelenlerinden olup, kızkardeşinin oğlu ve aynı zamanda damadı idi. Alâüddîn Sâbir, 1196 (H. 592) senesi Rebî’ul-evvel ayının 19’und…

Devamını oku →
2. Cilt

ALÂÜDDÎN ATSIZ (HAREZM-ŞAH)

Büyük Selçuklu Devleti’ne bağlı Harezmşah emirlerinden. İsmi, Atsız olup babasının ismi Muhammed Kutbuddîn’dir. Dedesi ise; Büyük Selçuklu sultânı Melikşâh’ın Harezm valisi Anûştegin’dir. Atsız’m; Alâüddîn, Bahâüddîn, Ebû Muzaffer, Hüsâm-ı Emîr-ül-mü’minîn gibi lakabları vardır. Daha çok Alâüddîn lakabıyla meşhûr olmuştur. Babasının Harezm valiliği sırası…

Devamını oku →
2. Cilt

ALÂÜDDÎN-İ ATTÂR

Buhârâ’da yetişen evliyanın büyüklerinden. Silsile-i aliyye denilen büyük âlim ve velîlerin on altıncısıdır. İsmi Muhammed bin Muhammed Buhârî’dir. Şâh-ı Nakşibend Behâeddîn’i Buhârî’nin (rahmetullahi aleyh) hem damadı hem talebesidir. Zamanının kutb-i irşadı idi. Buhârâ’nın Cağanyân nahiyesinde 1400 (H. 802)’de vefat etti.

Devamını oku →
2. Cilt

ALAÜDDÎN KEYKUBÂD I

Anadolu Selçuklu Devleti’nin en büyük sultanlarından. İsmi Keykubâd, lakabı Alâüddîn, ünvanı ise Sultân-ül-âlem, Sultân-ül-a’zam idi. Sultan Gıyâsüddîn Keyhüsrev’in oğlu olup, doğum târihi bilinmemektedir. Babasının meliklik devrinde “1186-1192 (H. 582-588)” Uluborlu yahut birinci hükümdarlık devrinde “1192-1196 (H. 588-593)” Konya’da doğması ihtimâl dahi…

Devamını oku →
2. Cilt

ALÂÜDDÎN MUHAMMED HALACÎ

Delhi Türk Sultanlığı Halaç hanedanının en meşhûr hükümdarlarından. Melik Şihâbüddîn Yugruş Hân’ın oğludur. Doğduğu yer ve doğum târihi bilinmemektedir. 1316 (H. 716) senesinde vefat etti. Hindistan’da İslâmiyet’i yayan ve büyük bir Türk devleti kuran Halaç (Kalaç) Türklerindendir. Hindistan’da Halaç hanedanının kurucusu, kayınbabası ve amcası olan Celâle…

Devamını oku →
2. Cilt

ALÂÜDDÎN MUHAMMED TEKİŞ

Harezmşahlar Devleti’nin yedinci hükümdarı. İsmi Muhammed olup, altıncı Harezmşah hükümdarı Alâüddîn Tekiş’in oğludur. Annesi Terken Hâtûn olup, doğum yeri ve târihiyle ilgili olarak kaynaklarda kesin bilgi mevcut değildir. Harezmşah hükümdarı oluncaya kadar Kutbüddîn, hükümdar olduktan sonra Alâüddîn lakaplarıyla meşhûr oldu. Babasının 1200 (H. 596) sene…

Devamını oku →
2. Cilt

ALB ARSLAN

Selçuklu hükümdarlarının en meşhûru, en kahramanı, bugünkü Türkiye’mizin ilk bânîsi. Anadolu kapılarını Türklere açan yiğit sultan. İsmi, Muhammed bin Dâvûd Çağrı olup, 1033 (H. 425) de doğdu. 1029 (H. 420) târihinde doğduğunu yazan kaynaklar da vardır. Selçuklu sultanlarının ikincisidir. 1063’de amcası Tuğrul Bey vefat edince tahta çıktı. Bizans imparato…

Devamını oku →
2. Cilt

ÂLEMGÎR ŞAH

Hindistan’daki Gürganiye Devleti’nin en büyük hükümdarı. Gençliği ve şehzadeliğinde Muhammed Evrengzîb, hükümdarlığında Âlemgîr diye tanındı. Ebû Zafer künyesi ve Muhyiddîn lakabı verildi. İslâmiyet’i içerden yıkmak isteyen hurûfîliği ve kurucusu Fadlullah-ı Tebrîzî’yi ortadan kaldırarak İslâmiyet’e büyük hizmet eden Tîmûr Hân’ın neslindendir. Babası, Bâb…

Devamını oku →
2. Cilt

ALEVÎ

Hazret-i Ali ile Peygamber efendimizin kerîmesi hazret-i Fâtıma’nın temiz sülâlesi. Alevî, Arabca bir kelime olup, Ali’ye mensup, Ali’ye âid mânâlarına gelir.

Devamını oku →
2. Cilt

ALİ (radıyallahü anh)

Resûlullah efendimizin amcası Ebû Tâlib’in oğlu. Hulefâ-i râşidînin ve Cennet’le müjdelenen on kişinin dördüncüsü. Resûlullah’ın damadı. Ehl-i beytin, Ehl-i abanın birincisidir. Künyesi, Ebü’l-Hasen ve Ebû Türâb’dır. Hiç puta tapmadan müslüman olduğu için, Kerremallahü veçheh; kahraman ve çok cesur olmasından ve dönüp dönüp düşmana saldırmasından dolayı K…

Devamını oku →
2. Cilt

ALİ BİN ABBÂS EL-EHVEZÎ

Meşhûr müslüman tıb âlimi. Adı, Ali bin Abbâs el-Ehvezî olup, künyesi Ebü’l-Hasen’dir. Batı dünyâsı Haly Abbâs adıyla tanımıştır. İran’da Cündişapur’un güney batısındaki Ehvez’de doğdu. Doğum târihi bilinmemekte ve hayâtı hakkında kaynaklarda fazla bir bilgi bulunmamaktadır. Aslen Zerdüşt dînine mensub bir ailenin çocuğu olmasına rağmen, müslüman olmuş ve…

Devamını oku →
2. Cilt

ALİ BİN ABDULLAH BİN ABBÂS

İlk Abbasî halîfeleri Seffâh ve Mahsûr’un dedesi. Kaynaklarda Ebû Muhammed, Ebû Abdullah ve Ebü’l-Fadl ve el-Medenî künyelerinin olduğu bildirilmiştir. Rivayete göre, 660 (H. 40) senesi Ramazân-ı şerîf ayında doğup, Şam mıntıkasında Medîne-i münevvere yolu üzerinde Şerâd denilen yerde 736 (H. 118) târihinde vefat etti. Resûlullah sallallahü aleyhi veselle…

Devamını oku →
2. Cilt

ALİ BİN ÎSÂ EL-CERRÂH

Abbasî Devleti’nin büyük vezirlerinden. İsmi, Ali bin Îsâ bin Dâvûd el-Cerrâh olup, künyesi Ebü’l-Hasen el-Vezir’dir. 859 (H. 245) senesinde doğdu. 945 (H. 334) senesi Zilhice ayının son Cum’asında gece yarısı Bağdad’da vefat etti. Evinin bahçesine defnedildi.

Devamını oku →
2. Cilt

ALİ BİN ÎSÂ EL-KEHHÂL

İlk defa göz hastalıkları hakkında kitap yazan müslüman tıb âlimi. Bağdadlı olup, müslümanlar arasında “Kehhâl”, Avrupa’da ise, “Hally Jesu” isimleriyle meşhûr oldu. Ebü’l-Ferec bin Tayyib’in talebesidir. Hayâtı hakkında fazla bir malûmat bulunmamaktadır. 1039 (H. 430) senesinde Bağdad’da vefat etti.

Devamını oku →
2. Cilt

ALİ NAKÎ HÂDÎ

On iki imâmın onuncusu. Peygamber efendimizin torunu ve hazret-i Ali ile hazret-i Fâtıma’nın evlâdından İmâm-ı Muhammed Cevâd Takî’nin oğludur. Künyesi, Ebü’l-Hasen-i Askerî’dir. Hâdî lakabı ile meşhûr oldu. 829 (H. 214) senesi Receb-i şerîf ayında Medîne-i münevverede doğdu. 868 (H. 254) de Bağdâd’ın Samarrâ nahiyesinde vefat etti. Seyyid Ali Nakî’nin Pe…

Devamını oku →
2. Cilt

ALİ RÂMÎTENÎ

İslâm âlimlerinin büyüklerinden. Hâce Azîzân ve Pîr-i Nessâc isimleri ile meşhûrdur. Mahmûd-i İncîrfagnevî’nin talebesidir. Buhârâ’ya on beş kilometre uzaklıkta bulunan Râmiten köyünde doğdu ve burada ilim tahsiline başladı. Çok kısa zamanda ilim yolunda mertebeler katetti. Devrin en büyük âlimi olan Hâce Mahmûd-i İncîrfagnevî’nin derslerine büyük bir aşk…

Devamını oku →
2. Cilt

ALİ RIZÂ

Peygamber efendimizin soyundan olup; ilim, takva, ahlâk, şecaat ve asalet bakımından zamanındaki insanların en üstünlerinden. Yüksek şahsiyet sahibi olup on iki imâmın sekizincisidir. Nesebi, Ali Rızâ bin Mûsâ Kâzım bin Ca’fer-i Sâdık bin Muhammed Bakır bin Ali Zeynelâbidîn bin Hüseyn bin Ali bin Ebî Tâlib’dir. 770 (H. 153) senesi Rebî’ul-âhır ayının on b…

Devamını oku →
2. Cilt

ALİ ŞÎR NEVÂÎ

Doğu Türkçesinin hemen hemen bütün güzelliklerini kendi san’atında toplayarak, Orta Asya Türk edebiyatını, yükselişinin en yüksek noktasına ulaştıran meşhûr Türk şâiri ve edebiyatçısı. İsmi, Ali Şîr bin Gıyâseddîn Muhammed olup, lakabı Nizâmüddîn’dir. Çağatay Türklerindendir. Babası, Kiçkine Bahadır ve Kiçkine Bahsi diye tanınan Gıyâseddîn Muhammed, Tîmûr…

Devamını oku →
2. Cilt

ALTINORDU DEVLETİ

Cengiz soyundan gelenlerin, Kıpçak bozkırları ve Batı Sibirya’da kurdukları devlet. Cengiz Hân’ın torunu Batu Hân tarafından 1241 (H. 639) senesinde kuruldu. 1502 (H. 908) senesine kadar devam etti. Başşehri Saray idi.

Devamını oku →
2. Cilt

ÂMİL

Sâime hayvanların ve toprak mahsûllerinin zekâtlarını toplayan sâî ile, şehir dışında durup rastladığı tüccardan ticâret malı zekâtını toplayan âşir. Lügatte, bir işi yapan, işleyen, bir işle mükellef olan kimse manasınadır.

Devamını oku →
2. Cilt

AMMÂR

İlk defa katarakt ameliyatını yapan müslüman tıb alimi. İsmi, Ammâr bin Ali el-Musûlî olup, künyesi Ebü’l-Kâsım’dır. Batı dünyâsında Canamusali adıyla tanındı. Önceleri Irak’ta, sonraları Mısır’da oturdu. Mısır’da hüküm süren Fatımî devleti hükümdarlarından Hâkim Biemrillah devrinde yetişti. Hayâtı hakkındaki bilgiler azdır. Doğum ve vefat târihi bilinmem…

Devamını oku →
2. Cilt

AMR BİN ÂS (radıyallahü anh)

Eshâb-ı kiramın büyüklerinden. Arabistan’da yetişen dört dâhiden biri ve büyük kumandan. İsmi, Amr bin As bin Vâil bin Hâşim bin Saîd bin Sehm bin Artır bin Hesîs bin Kâ’b bin Lüeyy bin Gâlib Kureşî Sehmî’dir. Künyesi, Ebû Abdullah ve Ebû Muhammed’dir. Annesi, Benî Aneze’den Nâbiga binti Harmele’dir. Resûlullah efendimiz sallallahü aleyhi ve sellemin düny…

Devamını oku →